De Eerste Kerstkaart

pic_eerste_kerstkaart

 

 

Inleiding

De decembermaand betekend voor de postbezorgers topdrukte want iedereen verstuurt massaal kerstkaarten naar familie en kennissen. Niemand die zich eigenlijk afvraagt waarom, het is je immers bijgebracht door je ouders en later doe jezelf even hard mee aan deze toch wel mooie traditie. Maar hoe is deze traditie ontstaan, en blijft de kerstkaart nog wel bestaan of veranderd het kaartje straks in een digitale groet?

 

Attenties in de oudheid.

Het geven van attenties is al bekend sinds de oudheid. De keltische-germaanse Druïden gaven elkaar aan het begin van elk jaar een maretak (voor hen toen een helige plant). De romeinen gaven elkaar tijdens de nieuwjaarsviering symbolische geschenken zoals een tak van een favoriete boom of voedsel uit je tuin, die ook wel Strenia werden genoemd. Het idee erachter was om met anderen te delen wat jij in overvloed had en dat zou de gever het komende jaar geluk brengen. De meest bekende geschenken tijdens kerst zijn natuurlijk de door de drie koningen meegenomen geschenken, Mirre, Goud en Wierook.In de Middeleeuwen werden op het Europese vasteland houtsnijwerken met religieuze kersttaferelen aangeboden aan geliefden of kasteelheren.

 

De wenskaart: van liefdesuiting tot vakantiegroet.

De eerste wenskaarten ontstonden in de 15e eeuw. Het waren meestal liefdesuitingen die aan het papier werden toevertrouwd. Vanaf de 17e eeuw nam het versturen van wenskaarten snel toe, al was het nog wel voorbehouden aan de rijken omdat zowel de kaarten zelf als het versturen van de kaarten een kostbare zaak was. Vanaf 1850 werd het versturen van wenskaarten voor meerderen haalbaar. Met name de wenskaarten en de valentijnskaarten werden zeer populair. Toen aan het einde van de 19e eeuw de machinale kaartproductie op gang kwam werden de ansichtkaarten goedkoper. Samen met de introductie van de postzegel werd de ansichtkaart bijna voor iedereen betaalbaar. In Nederland begon de opmars van de wenskaart met de briefkaart (zie afbeelding) die in 1871 werd ingevoerd en door de toenmalige PTT werd gemaakt. Al snel werden er door anderen plaatjes en illustraties opgezet die al snel de naam "ansichtkaarten" kregen. Toen de PTT in 1892 zijn monopolie positie verloor ontstond er een ware rage van ansichtkaarten met allerlei illustraties. Op deze wijze kon men laten zien waar men verbleef tijdens (verre) reizen en vakanties. Rond 1900 had iedere koetsier prentbriefkaarten in zijn hoge hoed om die te verkopen aan zijn passagiers en ook op stations werden veel kaarten verkocht.

 

De eerste kerstkaarten.

De Engelse tekenaar John Callcott Horsley maakte in 1843 de eerste kerstkaart met de pakkende tekst "A Merry Christmas and a Happy New Year to You.” (Vrolijk Kerstfeest en een gelukkig Nieuwjaar voor u). De kaart werd gemaakt op verzoek van Sir Henry Cole, die, in navolging van de toen al populaire valtentijnskaarten, bedacht dat een voorbedrukte kerstkaart een mooie en snelle manier zou zijn om zijn vrienden de beste kerstwensen over te brengen. Deze eerste kaart toonde een kerstviering van een gezin met aan de ene kant armen die voedsel kregen en aan de andere kant armen die kleren kregen. Het moraal was dat de kerstdagen ook een moment was om aan de armen te denken en deze ook te helpen.$0 Opmerkelijk was dat Charles Dickens in dat zelfde jaar het bekende "A Christmas Carol" schreef en waarin deze zelfde moraal ook werd beschreven. Waarschijnlijk had Callcot zich laten inspireren door Dickens. Cole liet 1000 lithografisch afdrukken maken van de kaarten. Heden ten dage zijn er nog maar 50 van deze afdrukken over. Het jaar erop werden er zelfs 25.000 kaarten verzonden ondanks kritische opmerkingen omtrent het feit dat op de eerste kerstkaarten toastende mensen elkaar gelukkig kerstfeest wenstten. Alcohol en een christelijk feest als kerstmis konden immers niet samen gaan.

 

De drukkers ontdekken de kerstkaart 

Een jaar later produceerde W.C.T. Dobson een andere kerstkaart die de 'Spirit of Christmas' symboleerde. In 1848 produceerde W.M. Edgley kerstkaarten, waarop voor het eerst de term "holy" werd gebruikt. In het begin was het produceren van kerstkaarten een tijdrovend proces, waarbij middels zg chromolithografische druktechnieken de kaarten werden gemaakt. De introductie van de stoommachine zorgde ervoor dat het drukken van kerstkaarten aanzienlijk sneller en goedkoper ging. Andere drukkers die kerstkaarten produceerden waren Charles Goodall & Son, Marcus Ward & Co. , De La Rue & Co, Raphael Tuck & Sons,

 

Kerstkaart in massaproductie.

In de Verenigde Staten begon de in Duitsland geboren drukker Louis Prang omstreeks 1875 met het massaal produceren van kerstkaarten. Deze kaarten waren zeer in trek bij het Amerikaanse publiek en het verzenden van kerstkaarten werd een feit. Populair waren met namen de kaarten met sneeuwscenes, kerstbomen en religieuze afdrukken. In 1881 produceerde Prang al 5 miljoen kerstkaarten per jaar. De victoriaanse kaarten De victoriaanse kaarten vielen op door hun vele vormen en ontwerpen, en het materiaal wat werd gebruikt. Op de kaart stond een kerstgroet in de vorm van een gedicht of een vers. In de jaren 1860 en 1870's, vond je op veel Victorianen kerstkaarten illustraties van kinderen als kleine volwassenen, met alle koketterie en bedrog van hun ouders. Kate Greenaway's afbeeldingen van kinderen siert vele Victoriaanse kerstkaarten. Andere ontwerpen bevatten landschappen (in alle vier de seizoenen), zeegezichten, bloemen, of dieren. In 1850 verschenen voor het eerst kaarten met de kerstman. Ook het roodborstje is vaak terug te vinden op oude kaarten. Het roodborstje zou haar rode borst te danken hebben aan de bloedige doornen van de kroon van jezus. Religieuze kaarten verschenen voor het eerst in de jaren 1890. Kaarten met kerstbomen verschenen op kerstkaarten in de late 1890's. $0 Veel beroemde kunstenaars hebben bijgedragen aan het ontwerp van kerstkaarten. Ellen Clapsaddle was een zeer populaire kunstenaar evenals Kate Greenaway, een kinderboek illustrator.

 

Het ontstaan van de moderne kerstkaart

De productie van de moderne kerstkaart startte op de in 1893 gehouden World's Columbian Exposition — ook bekend als The Chicago World's Fair. Dit was een wereldtentoonstelling, die in 1893 werd gehouden in Chicago ter viering van het feit dat 400 jaar eerder Christoffel Columbus Amerika ontdekte. De US Post Office verleende Charles Goldsmith een licentie om geïllustreerde souvenir kaarten van de beurs af te drukken op de Amerikaanse postals. De moderne wenskaart industrie begon kort hierna. In het begin van 1900 werden bedrijven, zoals Hall Brothers, Inc (later omgedoopt tot Hallmark Cards), American Greetings, Rust Craft en Buzza opgericht. Rust Craft (Toronto, Canada) werd opgericht door Fred Rust, het was een kleine boekwinkel die zijn eerste kaart drukte in Kansas City, MO in 1906. Van deze kaart wordt aangenomen dat dit de eerste kaart was die ontworpen was om in een enveloppe verzonden te worden.

 

De briefkaart als kerstkaart

De introductie van de briefkaart was verantwoordelijk voor de ondergang van de uitgebreide kerstkaarten uit de victoriaanse tijdperk. In 1907 was de "penny postcard" populair voor het verzenden van de kerstgroeten, en bovendien een makkelijke en goedkope methode.

 

Hallmark, het ontstaan.

In 1910 stortte Joyce C. Hall zich in de kaartverkoop. In kansas city richte hij de Hall Bros op Hij begon met 2 schoenendozen aan kaarten en al snel ontdekte hij dat er een markt was voor kerstkaarten in een enveloppe. In 1915 bracht hij zijn eerste kaarten uit. Inmiddels is hallmark een begrip geworden en worden er miljoenen kaarten dagelijks geproduceerd. Saillant detail is dat Hallmark sinds 1915 alle officiele kerstkaarten voor iedere president van de VS maakte. President Johnson bestelde ooit 40.000 kaarten bij hallmark.

 

De eerste wereldoorlog.

Bij het uitbreken van de eerste wereldoorlog ging de productie van de kerstkaarten weliswaar door, maar was op de kaarten een duidelijke verwijzing met de oorlog zichtbaar.

 

Kerstkaarten tussen 1920 en 1940.

 De periode tussen de twee wereldoorlogen wordt gekenmerkt door overvloed en armoede tijdens de grote recessie. Dit kwam ook terug in de kerstkaarten die gedrukt werden. Vanaf 1920 worden kerstkaarten massaal geproduceerd. De kerstkaarten zijn zo weliswaar voor een breder publiek verkrijgbaar, maar dit leidt wel tot een afname van de mooie designs en kleine kunstwerken zoals die in het begin van de kerstkaarten te zien waren. De in die periode populaire art-deco stijl was ook terug te vinden in de kerstkaarten. Enkelzijdig bedrukte kaarten met een simpel ontwerp en een korte boodschap werden in enveloppes naar familie, vrienden en kennissen verstuurd.$0 Gedurende de jaren 30 had de grote recessie ook zijn weerslag op de kerstkaarten. De kerstkaarten toonde de veerkracht van de amerikanen. Gedurende de jaren 30 werd de gevouwen kaart populair. Het voorblad had een artistiek design en een korte boodschap terwijl aan de binnenkant de beste wensen werden neergezet. Veel kaarten staken de draak met de depressie en de armoe van die tijd. Ook waren er vele kaarten met een religieus tintje.

 

De tweede wereldoorlog.

 De tweede wereldoorlog had een duidelijke impact op de kerstkaarten. De kerstman ondersteunde de soldaten, de amerikaanse vlag kwam vaak terug op de kaarten. Ook werden er persoonlijke groeten als "missing you" gezet op de kaarten. Maar er waren ook kaarten gemaakt door krijgsgevangenen die zo hun geliefden thuis wilden laten weten dat ze nog leefden en aan hun dachten. De kerstkaart werd ook ingezet als propaganda materiaal om de vijand te demotiveren. Veel verzamelaars van oude kerstkaarten hebben dan ook veel interesse in deze periode. Kerstkaarten na 1945. Na de 2e wereldoorlog stond de wereld in het teken van de wederopbouw. Ook in de kerstkaarten was er een verandering waarneembaar. De kaarten werden vrolijker en de kleuren werden feller, terwijl de kaarten ook meer humor bevatten. Ook persoonlijke kerstkaarten werden populairder waarbij hele families op de foto werden gezet. Kerstkaarten na 1960 In de jaren 60 kwamen thema's als vrede en liefde terug in de kerstkaarten.Peace en flowerpower bepaalde in die periode ook sterk het leven en dat was ook terug te vinden in de kerstkaarten. Ook gebeurtenissen als de maanlanding kwamen terug in de kerstkaarten. Bij de productie van de kaarten werd gebruik gemaakt van goudkleurige folie, relief en embossing. De kaarten kregen wel steeds meer vormen, oa langgerekte vormen. In 1967 tekende de illustratrice Denise Holly Hobbie-Ulinskas voor het eerst een fictief meisjesfiguur met de naam Holly Hobbie die in korte tijd zeer populair werd in de Verenigde Staten, maar ook in Europa. Ook dit stripfiguur kwam veelvuldig terug in de kerstkaarten.Gedurende de vietnam oorlog was de kerstkaart weer een propagandamiddel. De vietnamese troepen (vietcong) maakte veel kerstkaarten die van een goede kwaliteit waren. de kaarten waren smal en moesten gevouwen worden zodat ze in een portemenee bewaard konden worden.

 

Bron: www.hobby4fun.eu